België heeft het de voorbije jaren niet zo goed gedaan. Het begrotingstekort is uit de hand gelopen nadat de N-VA de stekker uit de federale regering heeft getrokken. De Vlaamse begroting gaat in het rood. De economische groei viel lager uit dan verwacht. Het aantal banen is minder toegenomen dan de internationale groei liet verhopen. En de productiviteit is weinig gestegen in vergelijking met de rest van Europa. Hoe zijn we van het veelbelovende pad van het sociaal-economisch herstel afgedwaald?
De eerste reden is dat de belastingverschuiving vooral een belastingverlaging werd. De inkomsten van de overheid zijn nog meer gedaald dan de uitgaven. Dat was allicht geen toeval, maar een keuze. Hoewel de internationale economie en de export draaien als een tierelier en we nog nooit in de geschiedenis van ons land een lagere rente verschuldigd waren op onze overheidsschuld, zitten we daardoor nog altijd met dat verdomde begrotingstekort.
De tweede reden is dat de daling van de belastingen op loon tot minder banen en tot minder economische welvaart heeft geleid dan verwacht. Macro-economisch loopt een groot gedeelte van het effect van lagere loonbelastingen via lagere prijzen, wat de reële koopkracht en de vraag aanzwengelt. Dat is niet gebeurd. Onze bedrijven hebben de lagere loonbelastingen niet doorgerekend in lagere prijzen, maar gebruikt om hun winstmarges te vergroten. De lagere loonbelastingen werden deels geneutraliseerd door hogere belastingen. Maar de winstmarges per eenheid product stegen meer dan de belastingen per eenheid product. Dus is er meer aan de hand: veel werkgevers kunnen de juiste mensen niet vinden. Vlaanderen is koploper in openstaande vacatures. Werknemers hebben niet de profielen die bedrijven en de maatschappij vragen en omgekeerd. Daar ligt een enorme uitdaging voor onderwijs en opleiding.
Erger is dat te veel werkgevers, bewust of onbewust, veel te veel talent links laten liggen. Onze arbeidsmarkt sluit nog steeds te makkelijk menselijk talent uit op basis van afkomst, huidskleur of religie. Zo doen we onszelf en onze gemeenschap geweld aan en verminderen we onze mogelijkheden. Zolang we mensen niet aanwerven omdat hun naam ons niet vertrouwd in de oren klinkt, zullen we daar de maatschappelijke prijs voor betalen.Werkgevers en werknemers vinden elkaar niet meer, omdat ze fysiek niet meer bij elkaar geraken.
Daarnaast moeten we ook de mensen die ons land de voorbije jaren zijn binnengekomen zo snel mogelijk integreren in het arbeidsleven. Dat is een absolute prioriteit, want we hebben alle talent hard nodig. Daarbij moeten we verder kijken dan de obligate functies in schoonmaak of handenarbeid. Niks mis met die jobs, maar mensen kunnen het meeste bijdragen in de functies waarvoor ze het geschiktst zijn, niet in de functies die het best bij ons vooroordeel passen.
Tot slot is er nog de ramp van de mobiliteit. Veel werkgevers vinden geen werknemers meer omdat dit land zich volledig heeft vastgereden in een onontwarbare mobiliteitsknoop. We kunnen werknemers minder goed aan werkgevers koppelen, omdat ze fysiek niet meer bij elkaar geraken. En wie wel werk vindt, verspeelt ontelbaar veel nuttige uren in de file. Dat is weggegooid schaars talent, een dalende arbeidsproductiviteit en een haperende economische groei.
Dat komt door de ramp van de lintbebouwing, de geleidelijke afbraak van de De Lijn en de NMBS, de moordfietsstrookjes tussen het platteland en de stad, de zware subsidiëring van het autoverkeer via salariswagens en tankkaarten, het tekort aan investeringen in thuiswerk en glijdende uren, de gebrekkige ruimtelijke ordening, de sluimerende discriminatie en onze voorkeur om liever op ons eentje stil te staan in een mooie auto dan samen vooruit te gaan.
We hebben de loonbelastingen voor de bedrijven verlaagd, maar dat heeft maar half gewerkt omdat werkgevers er door de voornoemde factoren niet in geslaagd zijn voldoende geschikte mensen aan te werven. Voeg daar een gebrekkige concurrentie aan toe, en de verlaging van de loonbelastingen komt door gebrek aan andere uitwegen in hogere winstmarges terecht. De problemen zijn duidelijk.
Gelukkig gaat het dikwijls om Vlaamse bevoegdheden. Openbare bussen, fietsinfrastructuur, mobiliteit, arbeidsmarktbemiddeling, onderwijs, opleiding, integratie op de arbeidsmarkt, ruimtelijke ordening, weginfrastructuur, de relatie stad-platteland… We hebben het grotendeels zelf in de hand. Maar nu moet de oplossing plots komen van een deus ex machina, het confederalisme.
Het is een beetje zoals de brexit: geen hond die snapt hoe dat er nu precies uit moet zien en het brengt ons al zeker geen millimeter dichterbij de oplossing van eender welk probleem. Hoelang moeten we nog verdragen dat dit soort luchtspiegelingen ons polariseren en verblinden voor de oplossingen die we zelf al in handen hebben? Laten we investeren in oplossingen, in plaats van ter plaatse te blijven trappelen en een ander daarvan de schuld te geven.