Als 14-jarige zag ik in 1982 de cultfilm ‘Blade Runner’, die zich afspeelt in het Los Angeles van 2019. Die film biedt ons een unieke blik uit het verleden op de toekomst. Alle fascinerende nieuwe technologieën die aan bod komen, leken me toen verre toekomstmuziek. De film illustreert vooral hoe moeilijk het is technologische evoluties te voorspellen.
De ontwikkelingen in informatie- en communicatietechnologie die me als tiener spectaculair leken, worden in de film zwaar onderschat. De beeldschermen zijn te lomp en te schaars, er zijn geen draadloze connecties of mobiele telefoons, laat staan smartphones.
Vandaag doen we met één vinger meer dan de hele Blade Runner-samenleving samen vermocht. Muziekspeler, rekenmachine, kompas, kaart, locatiebepaler, routebegeleider, scanner, sociaal netwerk, telefoonboek, datingbureau, klantenkaart, draadloze telefoon, videofoon, krant, fotoapparaat, fotoboek, videotoestel, televisie, bibliotheek, winkel, bankkaart, taxi, restaurant, tolk, taaldocent en nog zo veel meer, onze smartphone kan het allemaal. ‘Blade Runner’ overschat de biologische vooruitgang spectaculair. We hebben geen gekloonde replica’s die voor ons het zware werk doen en daarom onder de duim gehouden moeten worden. Je kan geen ogen of andere lichaamsdelen kopen bij een straatventer om versleten stukken te vervangen of te upgraden.Het gaat uiteindelijk om economie, wat technologieprofeten en doemdenkers daarover ook mogen denkenDeel opTwitter
Hoewel de vooruitgang in de biotechnologie ronduit spectaculair is, waren de verwachtingen 36 jaar geleden nog hoger gespannen. Er bestaan genoeg valse profeten die ons het eeuwig leven beloven mits de juiste pillen, additieven en levenswijze, of als we ons tijdig laten invriezen in afwachting van een remedie. Maar de maximale levensduur die de replica’s fataal werd, is nog altijd ons aller vooruitzicht.
Ondanks de duidelijke trend van toenemende ongelijkheid is er in de echte wereld meer gelijkheid dan in de volstrekt verticaal gesegregeerde wereld van ‘Blade Runner’. Het lijkt de jongste decennia de verkeerde richting uit te gaan, maar onze sociale technologieën blijken beter bestand tegen sociale stratificatie dan toen gevreesd. In ons systeem gaan sterke tegenkrachten bij al te grote ongelijkheid hard op de rem staan.
De golf van rechts populisme is deels de reactie van een achtergestelde onderklasse op de toenemende stratificatie als gevolg van de globalisering. De rechtse populisten beloven daarom niet meer te herverdelen maar wel de globalisering terug te draaien en zo de primaire verdeling in hun land weer gelijker te maken. De fysieke, genetische en gewelddadige stratificatie van ‘Blade Runner’ blijft echter veraf.
Wat groene technologie betreft, hinkt de fantasiewereld van ‘Blade Runner’ de werkelijkheid het meest achterna. Milieuproblemen zijn prominent aanwezig. De vliegende voertuigen werken op verbrandingsmotoren. De energievoorziening steunt op brandstof en in de beelden van de stad zie je uitslaande vlammen aan de duistere wolken likken. In de donkere en vervuilde lucht is niets te bespeuren van zonnepanelen, windmolens, elektrische voertuigen, slimmere productieprocessen, passieve gebouwen of afvalbeheer.Soms lijden we aan overschatting, maar evengoed zien we de belangrijkste evoluties over het hoofd.
Hier is het overduidelijk dat het lineair doordenken van trends uit 1982 de verandercapaciteit van ons systeem zwaar heeft onderschat, hoewel de technologische versnelling hier nog maar is ingezet.
Technologische doorbraken die het aanzicht van de wereld veranderen, komen niet met de verwachte snelheid of op de verwachte plaats. Soms lijden we aan overschatting, maar evengoed zien we de belangrijkste evoluties over het hoofd.
Een technologie breekt pas door als de productiekosten voldoende zijn gedaald. Dat gebeurt pas als gevestigde economische belangen overstag gaan of nieuwe dominante spelers doorbreken. Het gaat uiteindelijk om economie, wat technologieprofeten en doemdenkers daarover ook mogen denken: dat is de echte les van ‘Blade Runner’.