Als de gedachte de moeder van de daad is, dan is het woord haar grootmoeder. We hebben allemaal primaire impulsen en denkbeelden die spontaan opwellen, maar die censureren we op basis van wat de mensen in onze omgeving er volgens ons over denken. Als een bepaalde gewelddadige gedachte opspringt in jouw brein, dan onderdruk je die meestal, omdat je weet dat die gedachte niet gepast is en omdat je verwacht dat anderen je terecht zouden wijzen of zelfs bestraffen als je effectief de daad bij de gedachte zou voegen. Dat is de kracht van sociale normen, de moeilijk definieerbare sociale behanglijm die onze gemeenschappen bij elkaar houdt.
Maar hoe weten we dan wat die sociale normen zijn? Er wordt zelden expliciet over gepraat. Het is de toon van het debat, de bredere culturele context die ons informeert over de veranderingen van sociale normen. De beste aanwijzing voor die sociale normen zijn de woorden die onze leiders gebruiken in het maatschappelijk debat. Ze scheppen het kader voor wat wij de normaliteit gaan noemen en bepalen welke gedachten we zelf censureren en welke effectief tot volle wasdom of daad worden gebracht. Dat is geen geheim. Het is geen toeval dat elke moderne autocratie meer steunt op de controle van de massamedia dan op geweld om haar macht te bestendigen. Dat is ook de reden waarom newspeak een centraal onderdeel is van het sociale weefsel in ‘1984’, het sombere toekomstvisioen van George Orwell dat soms akelig dichtbij lijkt te komen. Een taal van onderdrukking maakt de onderdrukking mogelijk.
Daarom wil ik af van de verbale polarisatie waarin ons maatschappelijke en politieke debat meegesleurd dreigen te worden en die de maatschappelijke samenhang bedreigt. De exponent van die evolutie is vanzelfsprekend de druk tweetende Amerikaanse president Donald Trump, die elke dag opnieuw een lading denigrerende, beschuldigende, beledigende, polariserende, inconsistente tweets verstuurt. Hoofdletters en uitroeptekens zijn zijn voornaamste vorm van nuance. Hij ondergraaft aan een halsbrekend tempo de sociale normen voor wat een verkozene met macht zich kan permitteren. Waarom wordt die woordendiarree in alle media breed uitgesmeerd en becommentarieerd? Het is al erg genoeg dat de man zijn volgers dagelijks bestookt met schreeuwerige onzin. Laten we de mensen die ervoor kiezen hem niet te volgen liever met rust laten, in plaats van ze ook met onzin te bestoken.Ik wil af van de verbale polarisatie waarin ons maatschappelijke en politieke debat dreigen meegesleurd te worden en die de maatschappelijke samenhang bedreigt.
Ook in België wordt het blijkbaar steeds moeilijker de dingen zuiver te benoemen, zonder meteen mensen te klasseren of te veroordelen. Als we aankondigen een migrantenprobleem op te kuisen, zeggen we dan niet ook dat die migranten afval zijn, weggegooid door een ander land, waardeloos? Zijn ze dan geen mensen meer? Je kan best open discussiëren over migratiebeleid en argumenteren dat de aanpak strenger of anders moet, zonder in een soort woordenvervuiling te vervallen. Want zo krijg je een kader waarin de gedachte van geweld tegen migranten niet meer wordt gecensureerd, maar gelegitimeerd. En dan duurt het niet lang voor iemand ergens net te ver gaat of de stoppen zelfs helemaal doorslaan. Is Mawda Shawri zo niet een slachtoffer van de kracht van woorden?
Wat zeggen we als we stellen dat vluchtelingenstudenten hun inkomenssteun verliezen als ze een jaar falen, om zo misbruik van het studentenstatuut te voorkomen? We zeggen dat ze het blijkbaar niet halen omdat ze eigenlijk te dom of te lui zijn en ze gewoon willen profiteren van het systeem. En zo wordt het kleine groepje van om en bij de 300 vluchtelingenstudenten meteen neergezet als onbekwame potentiële profiteurs.
Weet men in Antwerpen dan niet dat maximaal 10 procent van de studenten de eindmeet haalt zonder ooit eens ergens tegen een buis en bijhorende herkansing aan te lopen? Zijn die studenten dan ook allemaal lui, incompetent of uit op misbruik van het systeem, en verdienen ze daarom een uitsluiting?
Studerende vluchtelingen hebben hun eigen oorlogs- en migratietrauma’s en komen hier in een nieuwe taal en een nieuwe omgeving zonder sociaal netwerk een nieuw leven opbouwen. Ze verdienen ons grootste respect. Hoe meer van hen erin slagen zich op te richten en het te halen, hoe beter voor iedereen. Door de vergrijzing zullen we alle talenten goed kunnen gebruiken. Bestrijd gewoon het misbruik van het studentenstatuut met duidelijke regels, zonder meteen verbaal te polariseren en te klasseren.
Voor mij mag de verbale polarisatie, en vooral die op sociale media, zo snel mogelijk de vuilnisbak in.