Symptomen kunnen erg vervelend zijn. In het ergste geval ga je eraan dood. Maar niemand zal suggereren dat symptoombestrijding tot genezing leidt. Vluchtelingen zijn geen ziekte. De vluchtelingenstroom die de laatste jaren opduikt in Europa is een symptoom van ongelijkheid en conflict. Mensen wier leven permanent in gevaar is of die geen enkel economisch perspectief zien voor henzelf of hun kinderen hebben de neiging hun geluk in andere oorden te beproeven. Hoe zou je zelf zijn?We praten te veel over prikkeldraad, boten en pushbacks en te weinig over scholen, infrastructuur, investeringen en handel. Dat zijn nochtans de handgrepen om het probleem zelf aan te pakken.
De cijfers leren ons dat de overgrote meerderheid van de migranten blijft hangen in buurlanden of andere landen dicht bij hun land van herkomst. Dat duidt er op dat de meesten eigenlijk niet willen verhuizen naar het ander einde van de wereld, op zoek naar een beter leven. Het wijst er integendeel op dat ze gedwongen worden tijdelijk hun heil te zoeken bij de buren in afwachting van het einde van de burgeroorlog of de hongersnood. Je blijft niet in je huis als het in brand staat of met grote regelmaat wordt platgebombardeerd. Hoe zou je zelf zijn?
Een kleine minderheid heeft alle hoop op een goed leven in hun geboorteland opgegeven en trekt naar hun beloofde land. In veel gevallen ligt dat in Europa. Ze willen daar veel voor betalen, wat er op wijst hoe hopeloos ze zijn, en ze worden daarbij genadeloos uitgeperst en afgeperst door georganiseerde criminele groepen die van het legale vacuüm in een aantal landen gebruik hebben gemaakt om een ketting van illegale migratie op te zetten. Ook die organisaties zijn duidelijk een deel van het probleem.
In het publieke debat over vluchtelingen en migratie wordt het symptoom verward met het probleem. Het is evident dat een ongecontroleerde immigratie allerlei maatschappelijke uitdagingen en problemen oplevert en daarom onwenselijk is. Net daarom hebben we nood aan een duidelijk migratiebeleid en sterke buitengrenzen. Maar er bestaat geen enkele wetenschappelijke twijfel over het feit dat immigratie ook heel wat kansen biedt voor een maatschappij en dat de netto-effecten van immigratie, mits een goed en duidelijk beleid wordt gevoerd, overwegend positief zijn.
De vluchtelingen zijn daarom niet het probleem. Het echte probleem is dat een aantal regio’s, die mentaal ver weg lijken maar geografisch vlakbij liggen, geteisterd worden door schrijnende economische ongelijkheid en dodelijke conflicten. Het probleem is ook dat we daar minstens deels voor verantwoordelijk zijn. De enige oplossing voor het probleem is structureel bij te dragen aan het beëindigen van de conflicten die Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de Sahel dreigen te vernietigen en gericht bij te dragen aan de sociaal-economische ontwikkeling in die landen.
Uit angst voor het onbekende, terrorisme, de islam, de andere taal, de andere cultuur, praten we alleen nog in negatieve clichés over migranten en vluchtelingen. Het lijkt alsof ze niet meer zijn dan een verzameling ongewenste problemen. Maar het gaat over mensen die wanhopig op zoek zijn naar een beter leven, en ook met talenten en capaciteiten naar hier komen. We moeten veel meer energie stoppen in het naar boven halen van die talenten en capaciteiten in plaats van – echt gebeurd – een kernfysicus rekken in de Carrefour te laten vullen en een burgerlijk ingenieur toiletten te laten schoonmaken.We moeten veel meer energie stoppen in het naar boven halen van talenten en capaciteiten van vluchtelingen in plaats van – echt gebeurd – een kernfysicus rekken in de Carrefour te laten vullen en een burgerlijk ingenieur toiletten te laten schoonmaken.
Daarnaast praten we te veel over prikkeldraad, boten en push-backs en te weinig over scholen, infrastructuur, investeringen en handel. Dat zijn nochtans de handgrepen om het probleem zelf aan te pakken. Europa is maar tot volle vrede en bloei gekomen na het Marshallplan, waarbij de Verenigde Staten zo verstandig waren om massaal te investeren in de ontwikkeling van Europa, in plaats van na WO II de grenzen te sluiten en de Europese boel de Europese boel te laten. Europa moet nu hetzelfde doen met zijn eigen hinterland aan de andere kant van de Middellandse Zee.
Ons migratiebeleid is nauwelijks beter dan het medische gebruik uit het verleden om koorts te bestrijden met bloedzuigers en infecties met een in lijnolie gedrenkt doekje. Hoewel deze methodes in het beste geval geen effect hadden en meestal de patiënt zieker maakten, waren ze toch eeuwenlang in gebruik, omdat angst en heersende sociale normen een rationele wetenschappelijke kijk verhinderden.
Werd de patiënt ondanks de behandeling beter, dan was de genezing te danken aan de behandeling. Legde de patiënt het loodje, dan kwam dat natuurlijk omdat de dokter er te laat was bijgehaald of omdat er blijkbaar te weinig bloedzuigers waren gebruikt. Met ons migratiebeleid dreigt het precies zo te gaan. Misschien is het tijd voor wat rationaliteit in het debat erover, opdat we de symptomen beter aanpakken en vooral de oorzaken niet langer volledig uit het oog verliezen.