Als je ‘effectentaks’ intikt als zoekterm stelt het alziende Google een aantal combinaties voor op basis van wat andere mensen als zoekterm hebben ingevoerd. De eerste drie suggesties die ik kreeg waren ‘effectentaks ontwijken’, ‘effectentaks vermijden’ en ‘effectentaks omzeilen’. Zo is meteen duidelijk wat een belegger uit de Vlaamse middenklasse de laatste weken zoal bezighoudt.
Even doorklikken en je vindt een rijke selectie ontwijkingstips, gaande van de Luxemburgse holding tot het opsplitsen van effectenrekeningen via schenking met vruchtgebruik en alternatieve investeringsproducten die niet onder de belasting vallen. Nil novi sub sole. De Vlaamse creativiteit om belastingen te vermijden beleeft weer een van haar talloze hoogdagen. Als we de helft van die creativiteit zouden besteden aan innovatie en ontwikkeling van nieuwe diensten en producten waren we allicht welvarender dan Luxemburg.Het monetair beleid van de ECB was een uitweg uit de crisis. Maar het deed de huizen en de aandelen van vermogende mensen zonder twijfel ook in waarde stijgen.
Er is helaas erg weinig debat te vinden over de effectentaks zelf. Is dit een goed idee en waarom dan wel? Ten eerste moet het voor iedereen duidelijk zijn dat het gaat om een specifieke vermogenstaks, die vooral mensen treft die veel geld hebben belegd in beursgenoteerde bedrijven en/of obligaties. Is dat een eerlijke zaak? Voor een klare kijk is de bredere economische context belangrijk.
Na de bankencrisis van 2008-2009 en de eurocrisis van 2012-2013 heeft de Europese Centrale Bank drastisch ingegrepen om door haar gratisgeldbeleid – quantitative easing (QE) – de overheidsbegrotingen te redden, het vertrouwen te herstellen en de economie weer aan de praat te krijgen. We moeten toegeven dat het heeft gewerkt. Het vertrouwen is grotendeels hersteld en de Europese economie lijkt eindelijk uit het dal te klimmen, ondanks de aberrante kosten van zelfverminking in de vorm van de brexit en een regionaal nationalisme.
De enorme injectie van geld en vertrouwen in het economisch systeem heeft gezorgd voor groei en voor een daling van de werkloosheid, maar voorlopig nog niet voor spectaculaire loonsverhogingen na jaren van bezuiniging. Een structurele stijging van het loonaandeel in de economie na een decennialange negatieve trend is er al helemaal niet te bespeuren. En bezuinigingen op pensioenen, zorg en loon blijven aan de orde van de dag.De vruchten van het ultrasoepele monetaire beleid zijn overvloedig en vrijwel volledig in handen gevallen van mensen met kapitaal, die deze vruchten het minst nodig hebben.
Ondertussen zijn de aandelen- en huizenprijzen wel door het dak gegaan. Door de extreem lage rente die de ECB via haar QE heeft afgedwongen zijn ook de waarderingen van obligaties veel hoger dan je redelijkerwijs zou kunnen verwachten. Sommigen noemen het de luchtbel van de activaprijzen. Het resultaat is dat de vruchten van het ultrasoepele monetaire beleid overvloedig en vrijwel volledig in handen zijn gevallen van mensen met kapitaal, die deze vruchten het minst nodig hebben.
De ECB is verantwoordelijk voor een stabiel prijspeil en in de tweede instantie voor een voldoende niveau van economische activiteit. Het lijdt geen twijfel dat haar gratisgeldbeleid nodig was om uit het dal te klimmen, maar evenmin dat dat de voornaamste reden is waarom mensen met vermogen hun huizen, obligaties en aandelen zeer sterk in waarde hebben zien stijgen. Ondertussen is de kinderarmoede bijna verdubbeld. En herverdeling is de verantwoordelijkheid van de lidstaten via hun begrotingsbeleid.
Is het dan oneerlijk of moreel verwerpelijk om van mensen met vermogen te vragen een minuscuul deel van de enorme waardestijging, die ze door het monetair beleid zomaar in de schoot geworpen kregen, terug te geven aan de maatschappij? Om zo ook de niet-vermogende medemens iets te gunnen in de vorm van zorg, loon of pensioen? Want elke euro inkomsten die we missen lijkt in deze regering inderdaad af te gaan van zorg, loon of pensioen.Is het oneerlijk of moreel verwerpelijk om van mensen met vermogen te vragen een minuscuul deel van de enorme waardestijging, die ze door het monetair beleid zomaar in de schoot geworpen kregen, terug te geven aan de maatschappij?
Je kunt discussiëren over de technische aspecten van de invoering van de effectentaks en over de mogelijke neveneffecten. Je kunt argumenteren dat een vermogensaanwasbelasting of een vermogensrendementsheffing eerlijker is dan een pure vermogensbelasting. Je kunt terecht opmerken dat aandelen op naam niet auto- matisch een uitzondering zouden mogen krijgen, omdat de allergrootste vissen op die manier zoals steeds ontsnappen.
Maar mag ik alle financiële moraalridders vragen eens in de spiegel te kijken in het volle besef dat het grootste deel van hun recente vermogensgroei niets te maken heeft met hun talent of inzet, maar alles met de volledig ongelijke verdeling van de voordelen van het monetair beleid? En of het misschien niet fair is om ook hun steentje bij te dragen aan een eerlijker verdeling van de baten van de heropleving?