De nieuwe president van de Verenigde Staten heeft een onwaarschijnlijke lijst met economische voorstellen. Dat weten we. Maar wat zijn de gevolgen?
Aangezien niemand weet wat Donald Trump zal doen, ga ik ervan uit dat hij volgende verkiezingsbeloften zal waarmaken: een muur bouwen aan de grens met Mexico, zich terugtrekken uit handelsakkoorden, protectionistische maatregelen nemen tegen China en specifieke bedrijven. Hij gaat een speciale deal sluiten met het Verenigd Koninkrijk en banen terughalen naar de VS. Hij gaat de Amerikaanse economie stimuleren met een investeringsplan en met belastingverlagingen voor de rijken. Het aanzwellende tekort gaat hij financieren met overheidsschuld. En Obamacare zal hij afschaffen zonder vervanging.
Het lijkt erop dat Trump zijn uiterste best doet om Europese Unie uit elkaar te spelen door haar te portretteren als een Duits vehikel, Angela Merkel te beschuldigen van een kolossale fout, de brexit een zeer goede zaak te noemen en alle Europese populisten over de bol te aaien. Rusland lacht in zijn vuistje.
Maar Trumps plan om zwaar te investeren in infrastructuur, het enige voorstel dat steekhoudt en daarom bijna zeker wordt uitgevoerd, zal de dollar verder versterken en de invoer uit Europa stimuleren. Daardoor krijgt vooral de zwakke zuidkant van Europa opnieuw zuurstof, want hun exportproducten zijn erg prijsgevoelig. Een Amerikaanse stimulus zou de motor van de Europese economie voor het eerst sinds de crisis echt op volle toeren laten aanslaan en de eurozone definitief in veiliger water kunnen brengen.Wie Trump er straks ook de schuld van geeft, het verandert niets aan de feiten: de economische stimulans zal het handelstekort vergroten.
Dat staat haaks op Trumps ambitie om het handelsdeficit te beperken. Als hij de economie aanzwengelt, zal zowel de invoer als de dollar omhooggaan en zullen we het handelsdeficit zien toenemen. Ongetwijfeld krijgt iemand anders daar de schuld van: de Mexicanen, de Chinezen, de Europeanen met hun kolossale fouten, de oneerlijke media, wie weet Clinton of Obama. Maar dat zal niets aan de feiten veranderen: de economische stimulans zal het handelstekort vergroten. Trump heeft beloofd dat probleempje op te lossen door protectionistische maatregelen zodat de VS weer meer ‘deals’ binnenhalen en ‘winnen’, maar dat zou de economische groei afremmen en banen kosten, wat dan weer niet consistent is met de doelstelling om banen terug te brengen.
De doelstelling van economische stimulans en beperking van het handelsoverschot zijn dus inconsistent. Bovendien leidt een combinatie van stimulans en protectionisme vanzelfsprekend tot inflatie, omdat zowel het binnenlandse beleid (meer overheidsuitgaven gefinancierd met schuld) als het buitenlandse beleid (duurdere import door de revaluatie van de dollar en door protectionisme) prijsstijgingen in de hand werken. De FED, die haar monetair beleid vooralsnog redelijk onafhankelijk voert, zal niet anders kunnen dan reageren door de rente te verhogen en zo de effecten van de stimulus deels ongedaan te maken. Vroeg of laat zal er dus een keuze moeten worden gemaakt: stimulus of handelsoverschot.
De enige manier waarop Trump deze prijsstijging zelf kan beperken zonder zijn stimulus in gevaar te brengen, is door de prijs van energie opnieuw drastisch naar omlaag te duwen. Het lijkt dan ook voorspelbaar dat Trump de Amerikaanse olie- en gasproductie nieuw leven zal inblazen. Trump spreekt dan wel over een normalisatie van de relaties met Rusland, maar wat Rusland op dit moment het meest nodig heeft, een stabiele en redelijke hoge olieprijs, is precies wat het niet van Trump zal krijgen. De goede relaties tussen Trump en Poetin zullen dan ook snel onder druk komen te staan, niet alleen omwille van de vermeende inmenging van de Russische overheid in de Amerikaanse verkiezingen, maar vooral omwille van de volledig tegengestelde belangen wat betreft de olieprijs.
De investeringsstimulans zal bovendien leiden tot een tekort op de arbeidsmarkt, en dus tot stijgende lonen en meer in plaats van minder Mexicaanse immigranten. Trump wil dat risico afwenden door een Mexicaanse muur te bouwen die de Mexicanen zelf zullen betalen, nadat ze de deal hebben aanvaard die Trump hen binnen anderhalf jaar door de strot zal duwen. Trump liet dat na zijn verkiezing in een officiële mededeling weten.
Maar wie ook betaalt, de muur zal behalve tot meer inflatie onvermijdelijk ook leiden tot meer problemen met illegale immigranten. Diegenen die echt nog willen komen, en dat zijn er steeds meer door de stimulans en de hogere lonen, komen er toch doorheen. De immigratie beperken wordt een moeilijke klus.
Maar een muur werkt in twee richtingen. Een illegale migrant die beseft dat hij misschien een verkeerde keuze heeft gemaakt, kan na het bouwen van de muur niet meer zomaar terug naar Mexico, waar hij vaak nog familie of kennissen heeft die als vangnet zouden kunnen dienen. Een deel van de illegale immigranten zonder perspectieven zal vast komen te zitten zonder goede overlevingsstrategie of exitoptie. De enige uitweg wordt dan op straat leven of illegale criminaliteit. Die zal dus de eerste jaren na het bouwen van de muur stijgen. De te vrezen reactie wordt een voortgezette razzia tegen en deportatie van illegale immigranten.
En dan moet Obamacare nog worden afgeschaft, zonder alternatief. Is Obamacare voor verbetering vatbaar? Absoluut. Maar nu al heeft Obamacare enorme voordelen voor gewone Amerikanen. Misschien zien we volgend jaar meer dan 10 miljoen Amerikanen zonder gezondheidsverzekering vallen, wat zonder twijfel zal leiden tot meer ellende op straat en tot meer criminaliteit. Om nog te zwijgen van de mogelijke Chinese reacties op het groeiende Amerikaanse protectionisme.
De investeringsstimulans voor infrastructuur is op zich een goed idee. In combinatie met de andere plannen wordt het een ‘recipe for disaster’.