De hakbijl is gevallen voor ING. Mooie spreekwoorden worden van stal gehaald. Maar welke richting gaan we uit?
Je moet snoeien om te groeien. Je moet het dak repareren als de zon schijnt. Er vallen ‘maar’ 1.700 gedwongen ontslagen. Wij kijken naar de toekomst. We worden de beste digitale bank van Europa, en meer van die managersnewspeak. Maar het is natuurlijk ook een sociaal drama voor heel wat werknemers, hoewel sommigen de bui allicht zagen hangen. Waar komt dit vandaan? Waar gaan we naartoe?
Een deel van het verhaal is dat de banken spectaculair uit hun voegen aan het barsten waren in de aanloop naar de crisis van 2008. In de 20 jaar daarvoor groeiden de ‘toegevoegde waarde’ en het personeel in de financiële sector veel sneller dan de reële economie. Tegelijk nam het rendement op het eigen vermogen toe, terwijl dat in de reële economie stagneerde.
Een sector die diensten levert aan een andere sector kan echter niet tot in de eeuwigheid sneller groeien dan die sector. De groei en de rendabiliteit van de banksector waren dus niet duurzaam. De toegevoegde waarde van een aantal financiële diensten was op drijfzand gebouwd. Ook de enorme winstgevendheid bleek vooral een illusie gebaseerd op hoge financiële hefbomen en onverantwoord veel risico.Wie wordt de Colruyt van de banksector? Misschien wel Colruyt zelf.
Dat betekent dat de banksector de komende jaren nog bezig zal blijven met het aanpassen van zijn personeelsbestand aan zijn nieuwe en meer realistische rol in het economische leven. Zijn jaren als koekoeksjong van de reële economie zijn voorbij en daar hoort ook minder personeel bij. De winsten zijn gewoon te laag en de vooruitzichten te ongunstig om de huidige personeelsbezetting te handhaven.
Daarnaast is het duidelijk dat de banken onder erg zware fiscale, regelgevende en monetaire druk staan door de speciale bankbelastingen, de erg complexe en dure regulering en vooral de extreem lage rente. Die laatste laat de rentemarge smelten als sneeuw voor de zon, terwijl ook de andere inkomsten afkalven. De bank moet haar zware belastingen, loonkosten en kantorennetwerk betalen van een steeds dunner beekje met inkomsten.
Daarom zijn ook de erg lage bankwinsten niet duurzaam. Maar ooit dalen de speciale banktaksen, worden de regels minder complex en stijgt de rente opnieuw. Dan ziet het er weer wat rooskleuriger uit. Allicht nemen de banken dan weer meer mensen in dienst dan ze zich nu kunnen voorstellen, maar allicht met andere profielen. Maar tot dan zijn de banken gedoemd in hun kosten te blijven snijden.
Daar bovenop komt de druk van de informatierevolutie. Hoewel banken in essentie bestaan omdat ze goed zijn in het verwerken van informatie, zijn er kapers op de kust die dat anders en veel efficiënter voor elkaar krijgen. Daarom worden banken zowel bedreigd door kleine fintechbedrijven die beter omgaan met de weinige gegevens waarover ze beschikken als door de grote netwerkbedrijven die ook over uitzonderlijk goede data beschikken maar daar meer informatie uit puren.
Veel banken maken de fout te denken dat alles online doen de oplossing is, maar de echte waarde zit erin de onwaarschijnlijk rijke datapoelen waarover banken beschikken te gebruiken om hun klanten beter te bedienen, zoals de grote internetspelers en de retailers al lang doen. De banken hebben verreweg de meeste data, maar halen daaruit weinig informatie. Voor hun concurrenten geldt het omgekeerde.
Alle bankzaken online doen roept de vraag op of we sommigen niet de toegang tot levensnoodzakelijke financiële diensten ontzeggen. Blijven ouderen, laaggeschoolde arbeiders en digibeten in de toekomst niet helemaal verstoken van de emancipatorische kracht van financiële diensten? Neemt de kloof tussen de voorlopers en de achterblijvers niet nog verder toe? Is er nood aan een of andere financiële basisvoorziening?
Of is dat iets voor de private sector? Waar blijft de ondernemer die het bankennetwerk ontdoet van de pracht en praal en het kantorennetwerk herleidt tot de pure essentie van een paar degelijke en goedkope financiële producten, onderbouwd met goede digitalisering en informatica? Wie wordt de Colruyt van de banksector? Misschien wel Colruyt zelf. Het goedkope netwerk is er al. De voorsprong in databehandeling ook, en de reputatie is ijzersterk. En, er zijn heel wat klanten op komst die een directe menselijke behandeling missen.