De Britten wilden af van de beperkingen van de Europese bokaal, maar liggen nu als vissen naar adem happend op het droge: hun eigen bokaal zal peperduur en niet zo verschillend zijn.
Na een vilein politiek schouwspel, gedreven door nostalgie naar het roemrijke verleden, haat voor het vreemde, behoefte aan een zondebok en vooral een alles verterende persoonlijke politieke ambitie van de twee protagonisten, lijkt het VK af te stevenen op een onbekende en ongewilde toekomst. De waarheid is gevallen op het slagveld tussen remain- en leave-aanhangers. Boris Johnson weeft al decennia waarheid en fantasie door elkaar in zijn propagandaoorlog tegen de EU. Die indoctrinatie maakte van de EU een bureaucratisch monster dat het VK elke week een fortuin kost, in een spilzuchtig streven naar hitleriaanse hegemonie. Als je bovendien leugenachtig beweert dat Turkije volgend jaar lid wordt van de EU en het VK zal infecteren met een toestroom van migranten en terroristen, verbaast de overwinning van het brexitkamp niet.Lang eer het VK ophoudt lidgeld te betalen aan de EU, veegt een hogere rente op de overheidsschuld dat voordeel al weg.
De brexitaanhangers hebben een referendum gewonnen waarvan een meerderheid van de kiezers de uitslag een dag later al betreurde, eens de waarheid de stroom leugens waarop hun keuze steunde, achterhaalde. Turkije zal niet toetreden tot de EU. Er zijn op korte termijn wel degelijk economische risico’s verbonden aan de brexit en dat leidt nu al tot een steile afwaardering van de Britse kredietwaardigheid. Het VK heeft ongeveer 1.607 miljard pond schulden, de nettobijdrage aan de EU is jaarlijks 8,5 miljard pond. Als de rente op de overheidsschuld door de verminderde kredietwaardigheid met 0,6 procent stijgt, overstijgen de extra rentekosten van de brexit al het uitgespaarde EU-lidgeld. Lang eer het VK ophoudt lidgeld te betalen aan de EU, veegt een hogere rente op de overheidsschuld dat voordeel al weg.
En dan zwijgen we nog over de verloren voordelen van de handel, het bloedbad in de Londense City dat onvermijdelijk lijkt, de onzekerheid voor investeerders en consumenten, de politieke fall-out die alle politieke zwaargewichten van het toneel lijkt te vegen, het gewekte beest van bankenellende, de onvermijdelijke recessie die de begroting opnieuw donkerrood zal kleuren en de pijnlijke bezuinigingen die volgen. De onzekerheid over een Schotse onafhankelijkheid en toetreding tot de EU en de eurozone en over een Noord-Ierse afscheiding en Ierse hereniging dreigen het VK te herleiden van een grote federale staat in het hart van Europa tot een rompstaat aan de rand. Britten die brexit kozen uit nostalgie naar de grootsheid van het Gemenebest, dreigen het VK te verliezen.
Uiteindelijk zullen Cameron en Johnson als leerling-tovenaars weggevaagd worden door de geesten die ze zelf in het leven riepen. UKIP-boegbeeld Farage staat naakt voor de brexitspiegel en zal geen enkele belofte kunnen inlossen. Ook voor Cassandra’s die in andere EU-lidstaten een exit bepleiten in de hoop zo zelf de macht te veroveren, is het pijnlijk ontwaken. In Nederland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Hongarije geen gebrek aan vlotte schreeuwers die meesurfen op de golf van goedkoop EU-scepticisme. Als we hen volgen, wordt Europa herleid tot in zichzelf gekeerde landjes die proberen elkaar wat economische vliegen af te vangen en elkaar op termijn onvermijdelijk opnieuw in de haren vliegen.
Ook de media hebben nood aan introspectie. Alles is een mening geworden die staat tegenover een andere mening, en diegene met het vlotste praatje of de luidste stem wint het debat. Waarom mag een politiek leider in een cruciaal debat uitpakken met flagrante en weerlegbare leugens en daar mee wegkomen? Op dat moment horen de media te zeggen: sorry meneer Johnson, het bedrag dat u vermeldt is feitelijk onjuist en Turkije wordt volgend jaar geen EU-lid. Wilt u dat niet corrigeren, dan gooi ik u uit het debat. Niet alles is een mening en het is de rol van de media om de rechten van de waarheid te verdedigen tegen manipulatie en verdraaiing.
Ook de voorstanders van de EU moeten zich beraden. Ze leggen niet uit wat de EU voor de burgers betekent. De EU zorgt er voor dat u probleemloos kunt reizen van IJsland naar Griekenland en van Estland naar Portugal, dat u zich niet langer blauw betaalt aan roaming als u op uw smartphone Facebook consulteert in Spanje. De Europese samenwerking maakt eindelijk een serieus wereldwijd gevecht tegen de opwarming mogelijk en laat ons toe grensoverschrijdende misdaadbendes en terroristen beter aan te pakken.Als we de terechte zorgen en frustratie van een deel van de bevolking over de steeds schevere welvaartsverdeling negeren, krijgen we een democratische opstand tegen de elite.
De EU zorgt er via de spaarrichtlijn en andere maatregelen voor dat ook fiscale fraudeurs en slimme multinationals steeds meer gedwongen worden hun deel bij te dragen aan het publieke goed en die verhindert dat wereldwijde mastodonten hun machtspositie misbruiken om de consument uit te buiten. De EU laat elke jonge Belg toe in andere lidstaten van de EU te studeren en te werken. En zo kan ik eindeloos doorgaan.
Nee, de EU is niet perfect, maar ze is meer dan vrijhandel. Het is een complexe, ingenieuze en wonderwel effectieve sociale constructie, die dagelijks energie vraagt om haar te onderhouden en bij te sturen, bijvoorbeeld onder druk van de migratiestroom. Het kan beter, en het is onze plicht daarnaar te streven. Maar als we kortzichtige, zelfzuchtige en machtsgeile opportunisten toelaten de EU te herleiden tot haar problemen, belemmeringen en tekortkomingen, zijn wij niet beter dan vissen in een bokaal die het relatief proper water vanzelfsprekend vinden en klagen dat de bokaal hun bewegingsvrijheid beperkt. De Britten wilden komaf maken met de beperkingen van de Europese bokaal, maar liggen nu naar adem happend op het droge: hun eigen bokaal zal peperduur en niet zo verschillend zijn. We beseffen pas wat we aan de EU hebben als we ze verliezen.De ironie is dat de structuur van de belastingen en de sociale investeringen nog steeds vooral een verantwoordelijkheid is van de lidstaten, eerder dan van de EU. Ook voor hun falen betaalt de EU nu deels de prijs.
De EU is niet vanzelfsprekend. Het is een uniek experiment van vrijwillige samenwerking dat nooit eerder op deze schaal werd geprobeerd en dat Europa stabieler en welvarender heeft gemaakt door het enge nationalisme te overstijgen. Laten we uitleggen wat de EU elke dag voor ons betekent, laten we de EU beter maken met concrete projecten en laat de lidstaten bedenken hoe ze de negatieve effecten van de globalisering op de werkende bevolking kunnen pareren. Als we de terechte zorgen en frustratie van een deel van de bevolking over de steeds schevere welvaartsverdeling negeren, krijgen we een democratische opstand tegen de elite. De ironie is dat de structuur van de belastingen en de sociale investeringen nog steeds vooral een verantwoordelijkheid is van de lidstaten, eerder dan van de EU. Ook voor hun falen betaalt de EU nu deels de prijs.