Geen mens is een onbeschreven blad. Je draagt je genen, je opvoeding, je lokaal aangeleerde sociale normen en waarden, je goede en slechte gewoontes, je voorkeuren… met je mee. Helaas is dat wat wordt benadrukt als op café of bij de koffie wordt gepraat over de vluchtelingen die hier politiek asiel aanvragen.
Met ongezonde zin voor veralgemening wordt lukraak geponeerd dat deze nieuwelingen niet passen in onze maatschappij, omdat ze door de band genomen te ongeschoold, te vrouwonvriendelijk, te onbetrouwbaar, te egocentrisch, te mannelijk, te agressief, te weet ik veel wat zouden zijn. We benadrukken met veel dramatiek de verschillen die er inderdaad zijn – dat ontkennen is weigeren de waarheid onder ogen te zien -, maar we verzwijgen deskundig wat we met elkaar gemeen hebben, wat ons verbindt.
Evenmin is geen enkel mens een gesloten boek. We zijn allemaal voorlopige versies van onszelf, een aanzet van wat we eventueel kunnen worden, en niemand kan voorspellen hoe het uiteindelijke boek eruit zal zien. Dat geldt bij uitstek voor onze toekomstige landgenoten van wie het politiek asiel aanvaard zal worden. Velen dragen een, soms traumatisch, verleden met zich mee. Maar ze komen hier om het boek van hun leven een andere wending te geven. Laten we hun boek daarom niet reduceren tot de inleiding, gewoon omdat die te veel verschilt van de onze, maar proberen hun verhaal mee vorm te geven door ze bij ons eigen verhaal te betrekken. Dat doen we niet door ze te isoleren en door het contact met de wereld waarin ze terechtkomen zo veel mogelijk uit te sluiten, maar net omgekeerd door hen elke dag zo veel mogelijk in hun nieuwe wereld onder te dompelen.Jeugdbewegingen, muziekscholen en sport- en hobbyclubs moeten jongeren aanspreken om naar hun activiteiten te komen.
Dat kan door duidelijke grenzen te stellen. De basis voor het aanleren van nieuwe sociale normen en waarden is negatieve reciprociteit. Het zijn de mensen rondom ons die ons leren wat aanvaardbaar of wenselijk gedrag is, door ons bij te sturen, op de vingers te tikken of in het ergste geval te bestraffen, zelfs als die straf ook ten koste gaat van de bestraffer. Dat is het kloppend hart van elke maatschappij. We moeten dus zeker niet te beschroomd zijn om duidelijk te maken wat wenselijk en wat niet wenselijk is. En we moeten bereid zijn herhaald ongewenst gedrag hard te bestraffen. Geweld, ongepast gedrag tegenover vrouwen, intolerantie of geweld jegens homoseksuelen of mensen van een andere religie worden hier niet getolereerd. Dat moet je zo snel mogelijk kristalhelder maken.
Maar we moeten ook toegang creëren tot de talloze positieve aspecten van onze samenleving. Er moeten kansen komen die de potentiële nieuwe medeburgers kunnen grijpen, waardoor ze toegang krijgen tot onze maatschappij. Zo win je hun geest en hun hart, zo geef je hen de kans om ook zelf een bijdrage te leveren, zo nodig je hen uit tot positieve reciprociteit door de geboden kansen zo goed mogelijk te gebruiken en iets terug te doen voor het land dat hen opvangt. Ik heb het over kansen op de arbeidsmarkt, toegang tot scholing, deelname aan het normale sociale leven van jeugdbeweging, muziekschool, sportclub en hobby. We moeten dat niet op zijn beloop laten, maar integendeel deze toegang vroeg en expliciet aanbieden door hen, nog in de opvangcentra, ertoe aan te zetten aan dergelijke activiteiten deel te nemen. Immersieonderwijs heeft nog nooit iemand dommer gemaakt.
Geef alle jonge volwassenen nog in de opvangcentra toegang tot een batterij testen die hun vaardigheden en interesses nagaan. Als blijkt dat een van deze jongeren een specifieke aanleg of talent heeft, dan moeten we een kans tot studeren aanbieden met bijbehorende studiebeurs. Alle kinderen tussen 3 en 18 moeten dringend toegang tot onderwijs krijgen. In eerste instantie onderwijs van een van de landstalen, maar ook alle andere vakken komen in aanmerking. Immersieonderwijs heeft nog nooit iemand dommer gemaakt.
Jeugdbeweging, muziekschool en hobbyclub kunnen geïnteresseerde jongeren aanspreken om naar hun activiteiten te komen, met eventueel vervoer van het opvangcentrum naar de plaats van de jeugdbeweging. Interesse en talent voor kunsten, techniek of sport moeten expliciet aangewakkerd worden. Bedrijven kunnen sollicitatieproeven inrichten en stages aanbieden om na te gaan wie ze eventueel in dienst willen nemen, mocht de persoon in kwestie papieren krijgen.
Wie aanvaard wordt als politiek vluchteling, weet dan tenminste al hoe hij met volle goesting in het Belgische sociale leven kan stappen. Voor wie terug moet, is het dan tenminste niet alleen met pijn in het hart.