België is een triest miniatuurmodel van hoe milieubeleid niet moet. Een zes jaar durend feest van misbegrepen en paranoïd egocentrisme.
De mens heeft in vergelijking met andere diersoorten een vrijwel grenzeloos vertrouwen in anderen. We hangen af van volslagen onbekenden voor zo ongeveer alles.
Van basisbehoeften als eten en drinken, over een dak boven ons hoofd, verwarming en kledij tot mobiliteit en entertainment: de meesten van ons hangen voor vrijwel alles af van de productie door volslagen onbekenden dichtbij of een halve wereld van ons verwijderd. We zijn als geen ander dier in staat om geen moment stil te staan bij die afhankelijkheid van volslagen vreemden en om ons op ons eigen kleine tunneltje te concentreren.De Belgische milieu- onderhandelingen zijn al zes jaar lang een feest van het misbegrepen en paranoïde egocentrisme.
Die tunnelvisie en het merkwaardige vertrouwen in wat vreemden voor ons doen liggen aan de basis van het succes van de moderne maatschappij. Zonder dat aspect geen handel, geen specialisatie, geen industrialisatie, geen toename van de welvaart en de levensverwachting.
Maar deze eigenschap is ook onze achilleshiel, want ze is ook de basis van massale gewelddadige conflicten en wereldwijde milieuproblemen. We hebben als mens helaas de neiging de bredere context flagrant te negeren en ons gewoon op ons eigen dingetje te concentreren. De natte voeten, uitdroging, opwarming, afkalvende biodiversiteit of stormen die we daarbij toebrengen aan derden ergens ‘ver van ons’ in het Midden-Oosten, in Afrika of op een eiland in de Stille Oceaan, negeren we gewoonlijk feestelijk.
Tot we met onze neus op de feiten gedrukt worden. Niet zozeer de bezorgdheid voor de ander, maar vooral dat de meeste landen al zelf met het probleem geconfronteerd worden, zet de wereld ertoe aan in Parijs eindelijk een andere toon aan te slaan dan bij vorige klimaatonderhandelingen.
Het betekent ook dat milieuproblemen niet simpelweg veroorzaakt worden door het neoliberale economische model, zoals sommigen hartstochtelijk hopen. Enkele van de allerergste milieurampen vonden plaats in het voormalige Sovjetimperium, dat allicht het verst van het neoliberale model verwijderd was.
De bijziendheid van de mens moet veranderen. Zowel ons economisch model als de wereldwijde milieuproblemen zijn er het directe gevolg van. We moeten absoluut onze oogkleppen afleggen en onze blik verleggen van onze navel naar de omgeving waarin we leven.
Wij moeten ons, tegen onze natuur in, verplaatsen in de problemen, motivaties, bezorgdheden en risico’s van de andere en samen een andere richting uitgaan. Er daarbij op vertrouwend dat de anderen zich niet volledig als vrijbuiters zullen gedragen en onze inspanningen om minder te vervuilen niet zullen belonen door zelf meer te vervuilen.Waarom niet proberen groener te worden in plaats van gewoon de nucleaire productie te verlengen?
België is een triest miniatuurmodel van hoe moeilijk dat kan zijn en hoe het zeker niet moet. De Belgische milieuonderhandelingen zijn al zes jaar lang een feest van het misbegrepen en paranoïde egocentrisme. Alle betrokken partijen focussen op hun eigen kleine belangetjes en verliezen het grotere geheel volledig uit het oog.
De discussie gaat niet over hoe we de milieukwaliteit kunnen verbeteren, maar over het verdelen van geld. Het gaat over 52,5 procent of 53 procent van de opbrengsten van de verkoop van emissierechten en over wie hoeveel moet investeren in groene energie. Terwijl de wereldwijde klok om de globale opwarming tegen te gaan al op vijf na twaalf staat, wordt trots gemeld dat niet wordt gewerkt met deadlines, zonder twijfel een voorbeeld van goed bestuur.
Nee, dan geven we liever extra geld uit om alle klimaatvluchtelingen in de boeien te slaan en verplicht terug te sturen: ga weer in de woestijngrond krabben! Het is de mens in al zijn beperkingen ten voeten uit. Het is de schaamte voorbij.De versnippering van bevoegdheden en het conservatisme zijn, net als bij het veiligheidsthema, met een daverende klap op de eigen beperkingen gebotst.
Als zelfs onze kleine, rijke regio er niet in slaagt een akkoord te sluiten dat zo evident in ons eigen belang is, dan is er iets grondig verrot in de Belgische constructie. De versnippering van bevoegdheden en het conservatisme zijn, net als bij het veiligheidsthema, met een daverende klap op de eigen beperkingen gebotst. Wat we zelf doen, doen we opvallend veel slechter omdat alle energie wordt besteed aan kortzichtige positiegevechten en vrijwel niemand bezig is met het publieke goed.
Waarom niet proberen groener te worden in plaats van gewoon de nucleaire productie te verlengen? Waarom niet echt proberen om van het fijnstof en de ademhalingsziekten af te raken? Waarom inzetten op een vloot diesel slurpende salariswagens, symbool van de gekwadrateerde navel, in plaats van radicaal over te schakelen op milieuvriendelijkere en op lange termijn goedkopere vormen van persoonlijke mobiliteit?
Waarom niet de vette stroom van vele tientallen miljoenen euro’s die Engie jaar na jaar zal ophoesten voor de nucleaire verlenging volledig daarvoor inzetten? Waarom die slepende voeten en dichtgeknepen billen, terwijl we op technologisch vlak veel in huis hebben om de weg te tonen? Waar blijft de visie, wie verdedigt het publieke goed?