Het Schaduwkabinet van De Tijd fileert deze week 1 jaar regering-Michel. Wat is er gerealiseerd, wat zijn de pluspunten en wat de minpunten, en welk werk ligt er nog op de plank voor de federale regeringsploeg?
Laat ik beginnen met het goede nieuws. Er is een asymmetrische federale regering. Dat is een belangrijke stap in onze ontwikkeling als een normale federale staat. Het betekent dat niemand voor eeuwig beleidsverantwoordelijkheid heeft, en dat is meestal heilzaam voor de kwaliteit van het beleid.
Bovendien heeft deze regering de moed gehad eindelijk echt te sleutelen aan het pensioensysteem om de kosten van de vergrijzing beter op te vangen. De wettelijke pensioenleeftijd wordt in twee schuifjes verhoogd. Ook de leeftijd van het brugpensioen werd nogmaals opgetrokken. Al is het een beetje jammer dat de uiteindelijke invoering nogal lang wordt uitgesteld en dat het in schokken gebeurt (naar 66 jaar in 2024, naar 67 in 2030). Het was allicht wijzer geweest elk jaar een maand aan de pensioenleeftijd toe te voegen, want zo gebeurt de overgang geleidelijk en heeft hij ook vroeger een positief effect op de begroting. Toch is het goed dat we nu door die moeilijke discussie zijn.
De regering loste ook het netelige probleem van de liquidatiebonus op. De verhoging van de liquidatiebonus waartoe de vorige regering nog beslist had, zette onnodig veel kwaad bloed bij heel wat zelfstandigen die zich na jaren sparen in het eigen bedrijf plots bekocht voelden. En we hebben net meer zelfstandigen en ondernemers nodig om de welvaart te handhaven in dit land. Dat vergt een stabiel kader, waarin ondernemers zich geen zorgen moeten maken dat essentiële spelregels zomaar midden in het spel veranderen. Op dat vlak zijn er zeker tekenen van verbetering, maar er blijft nog een lange weg te gaan.De concurrentiekracht is er nog niet door toegenomen. Gelukkig stijgen de lonen ondertussen in Duitsland en lost het probleem zichzelf op.
Een minder briljant idee was de aankondiging van een indexsprong in 2015. Een dergelijke indexsprong is een verlaging van de reële lonen om zo de concurrentiekracht te verhogen. De verhoging van de concurrentiekracht was dringend geworden, omdat België een substantiële loonhandicap had opgebouwd ten opzichte van de buurlanden en daardoor in de nasleep van de bankencrisis allicht heel wat banen verloren zag gaan.
Maar iedereen wist eigenlijk toen al dat de inflatie zo laag was dat de indexsprong zich allicht niet zou voordoen in 2015. De indexsprong heeft daarom slechts geleid tot sociale onrust en tot een relatieve vermindering van het consumentenvertrouwen. Daardoor viel de groei wat lager uit dan verwacht en moest steeds weer een beetje extra bespaard worden. De concurrentiekracht is er door dat ideetje nog niet door toegenomen. Gelukkig stijgen de lonen ondertussen in Duitsland en lost het probleem zichzelf op.Initieel werd een taxshift onderhandeld met wat verschuivingen hier en wat veranderingen daar, maar zonder echt de bakens te verzetten. Dat was een gemiste kans.
Een van de belangrijke speerpunten in het regeerakkoord is het terugschroeven van de fiscale en de parafiscale lasten op arbeid. Initieel werd een taxshift onderhandeld met wat verschuivingen hier en wat veranderingen daar, maar zonder echt de bakens te verzetten. Dat was een gemiste kans. Onder toenemende druk van de brede maatschappij voelde de regering zich dan toch verplicht een substantiële verlaging van de patronale bijdragen voor te stellen, maar het initiële plan van de nieuwe taxshift hing met haken en ogen aan elkaar en werd na de officiële aankondiging nog verschillende keren gewijzigd. Het wekte daardoor de indruk haastwerk te zijn. Op dit moment is nog altijd niet helemaal duidelijk hoe die tweede taxshift er nu precies zal uitzien.
Het is echter wel duidelijk dat een aantal kansen werden gemist. Het afbouwen van het aantal categorieën met verlaagde btw is een beetje een maat voor niets, met vooral veel aandacht voor het politieke symbooldossier van de btw op elektriciteit. De private verhuur van huizen wordt in essentie nog altijd nauwelijks belast. Meerwaarde op aandelen wordt nog steeds niet belast. Dat maakt van ons land nog altijd een paradijs voor inkomsten uit kapitaal ten opzichte van inkomsten uit arbeid. Het is een ongelijkheid die economisch geen enkele grondslag meer heeft, behalve dat we het zo gewoon zijn.Het afbouwen van het aantal categorieën met verlaagde btw is een beetje een maat voor niets, met vooral veel aandacht voor het politieke symbooldossier van de btw op elektriciteit.
Voor de rest wordt de taxshift gefinancierd met wat besparingen hier en wat belastingverhogingen daar, een beetje naar analogie met de eerste minitaxshift. Frauduleus vervuilende dieselwagens worden nog altijd vrolijk gesubsidieerd. Gelukkig lijken we hier opnieuw Duitse hulp te krijgen. Het Volkswagen-schandaal lijkt het politieke momentum te creëren om eindelijk iets te doen aan de Belgische dieselwaanzin.
Het beleid rond overheidsbedrijven en energie blijft een beetje een rommeltje. De NMBS blijft de vertragingen aan elkaar rijgen. Terwijl veel treinen in Nederland en zelfs de Aeroexpress in Moskou van wifi zijn voorzien, blijken de Belgische spoorwegen nog steeds niet in staat deze noot te kraken. De administratieve vereenvoudiging valt voorlopig niet te bespeuren. Het departement Asiel en Migratie beschouwt migranten vooral als een last en lijkt zo vooral een politieke functie te vervullen, namelijk het afhouden van het Vlaams Blok. Er is, kortom, nog wel werk aan de winkel.