Vindt u ook dat een en ander dringend op de schop moet? Dan zit u op dezelfde golflengte als onze opiniemakers. Wat keilt u met plezier de prullenmand in, is de vraag.
De jongste jaren zit het maatschappelijke en politieke denken vast in een dwangbuis van bezuinigingen en besparingen. Weinigen zijn nog in staat eruit los te komen. Onze beleidsmakers en sociale partners schuwen vernieuwing uit vrees verantwoordelijk gehouden te worden voor wat mis kan gaan. Dat leidt tot een cultuur van behoudsgezindheid, benepen zuinigheid en angst voor de eigen schaduw. Laat mij mijn voordeeltje, mijn salariswagen op diesel, mijn kleine fiscale aftrek, mijn btw-uitzondering, mijn ruimtelijke wanordening, mijn Vlaamse koterij, mijn slaappillen en antidepressiva, mijn ‘zoals het vroeger was’. De hele maatschappij sjokt behoedzaam mee door deze tunnel zonder visie richting nergens, onder het motto ‘de broekriem nog een gaatje verder dicht, de oogkleppen op en doorlopen in de hoop dat het vanzelf overgaat’. We moeten af van de oogkleppen die ons beletten de voor de hand liggende uitweg naar een betere manier van samenleven te zien.Laat mij mijn voordeeltje, mijn salariswagen op diesel, mijn kleine fiscale aftrek, mijn btw-uitzondering.
De fundamentele oplossing voor de economische crisis is duidelijk: we moeten meer investeren. Niet in banken of in meer krediet, maar in groene netwerken, hernieuwbare energie, duurzame productie, veiliger fietspaden, groene mobiliteit, betere scholen, het ontwikkelen en stimuleren van divers talent en nieuwe ideeën.
Helaas laten de overheidsinvesteringen al 40 jaar een dalende trend zien. Ze dalen, niet omdat de investeringsbehoeften dalen, maar omdat onze overheden te veel consumeren en omdat we onze overheden zo erg wantrouwen dat we ze systematisch dwingen tot een kasboekhouding. Daardoor worden overheden gedwongen investeringen, die over vele jaren terugverdiend kunnen worden, te behandelen als consumptie. Dat is een van de redenen waarom het Antwerpse mobiliteitsdossier zo eindeloos aansleept en waarom we al te vaak blijven hangen in halfslachtige ingrepen en oeverloos geëmmer in plaats van meteen goed door te pakken.
Ook de Europese overheden gaan helaas mee in de logica van het kasboek, waardoor een begroting meer weg heeft van de krabbels van een ondernemend kind dat snoep verkoopt op de speelplaats dan van een bedrijf of grote organisatie. Weg met de boekhoudkundige oogkleppen die de noodzakelijke golf overheidsinvesteringen verhinderen.
In de Griekse crisis zijn we ziende blind. Iedereen die kan rekenen, weet dat de Griekse schuld niet terugbetaald kan worden door een volledig vernietigde en aan de grond gebrachte maatschappij waar angst en wantrouwen regeren. We eisen van Griekenland een hervormingsplan als voorwaarde voor een noodlening, in volle bewustzijn dat noodleningen geen zoden aan de dijk zetten. We weigeren elke schuldherstructurering, in het volle besef dat als Griekenland binnen vier dagen finaal failliet gaat we helemaal niets terugzien van het eerder toegestopte geld. Laat ons toch het duister van de nacht niet ontkennen: het Griekse reddingsplan heeft averechts gewerkt, de noodleningen zijn voor Griekenland en Europa een heilloos straatje zonder einde, en dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. De oplossing ligt al sinds 2010 voor de hand: de Griekse schuld moet deels kwijtgescholden worden, terwijl Griekenland in de euro blijft. Geen enkel land wordt uit de euro geduwd, nu niet, later niet, nooit. Helaas zitten de Europese overheden volledig in hun tunnelvisie van steeds nieuwe noodleningen en steeds strengere bezuinigingen en privatiseringen.
En de taxshift? Daar hebben de oogkleppen het formaat van reclameborden aangenomen. We moeten, naar het voorbeeld van Zweden, Duitsland en Oostenrijk, inkomsten uit arbeid minder belasten, en consumptie, milieuverontreiniging en inkomsten uit kapitaal meer. Ik probeerde laatst aan buitenlandse collega’s ons belastingsysteem uit te leggen. Mission impossible. Wij belasten niet de huurinkomsten maar het fictieve geïndexeerde kadastrale inkomen vermeerderd met 40 procent. Iedereen slap van het lachen. We verzuipen in de files en de luchtverontreiniging en toch blijft een deftige kilometerheffing voor auto- en wegengebruik taboe. Hilariteit alom. Onze btw is door talloze vrijstellingen relatief een van de laagste van Europa, maar elke bijsturing is taboe. Ze rollen nu over de grond. En juist, er is nog steeds bankgeheim voor de eigen burgers. Ze smeken me om op te houden.
Weg met die oogkleppen, weg met het dwangbuis der gedachten.