Ze krijgen nogal veel ruimte de jongste tijd, al de apocalyptici die voorspellen dat deze recessie zonder banengroei nog maar het begin is van een onafwendbare evolutie. Ze is volgens sommigen het eerste symptoom van seculaire stagnatie, een economisch proces waarbij de economische groei voor een lange periode helemaal stilvalt. Anderen zeggen dan weer dat dit de eerste opstootjes zijn van een wereld waarin steeds slimmere machines veel van het werk verrichten, waardoor hele cohorten werknemers gewoon overbodig worden. Kortom, deze recessie is zo speciaal dat onderliggend iets ernstigers aan de hand is. Seculaire stagnatie, de genadeloze opkomst van robotica, vergrijzing, kandidaten genoeg ter motivatie van de angst die ons aangejaagd wordt.
Gelukkig is er ook een andere, wat mij betreft veel interessantere, versie van de geschiedenis. De jongste jaren hebben enkele economen en historici de handen in elkaar geslagen om de geschiedenis beter te begrijpen. Ze verzamelen lange tijdreeksen van aandelenprijzen, huizenprijzen, kredietgroei, economische groei, inflatie en tal van andere economische factoren. Dikwijls omspannen die reeksen al meer dan anderhalve eeuw. Ze laten ons toe om naar de feiten te kijken zoals ze echt zijn gebeurd en niet zoals we ze door de lens van een beperkend theoretisch kader reconstrueren. Deze nieuwe data laten ons ook toe om economische analyses aan te pakken op een wetenschappelijke manier: eerst stellen we de economische feiten vast, daarna ontwikkelen we modellen die deze economische feiten verklaren. Op basis van die modellen doen we dan voorspellingen, aan de hand waarvan we de modellen testen.
Het eerste resultaat van al dit monnikenwerk is het inzicht dat luchtbellen in aandelenmarkten en huizenmarkten een essentieel onderdeel zijn van de economische geschiedenis. Ze komen voor in elk land en niet alleen de jongste dertig jaar, zoals sommigen lijken te denken. Maar dat is nog maar het begin. Gisteren had ik het privilege een onderzoek te mogen bediscussiëren van Jordá, Schularick en Taylor, met als titel ‘Leveraged Bubbles’, of vrij vertaald ‘luchtbellen met een financiële hefboom’. In dit onderzoek bekijken de auteurs 150 jaar economische geschiedenis en financiële crisis in 17 geïndustrialiseerde landen, waaronder België. Hun bevindingen zijn een eerste poging om enkele historische feiten over economische en financiële crisissen op een rijtje te krijgen.
Meer specifiek onderzoeken de auteurs financiële recessies. Dit zijn recessies waarbij zich tezelfdertijd ook een financiële crisis voordoet. De eerste interessante bevinding is dat luchtbellen niet automatisch goede voorspellers van financiële recessies zijn. Heel wat luchtbellen zijn uit elkaar geklapt zonder noemenswaardige gevolgen. Een onevenredig sterke kredietgroei voor de recessie is wel een sterke voorspeller voor economische miserie. Helemaal ellendig wordt het wanneer een sterke toename van de kredietgroei samenvalt met een luchtbel in aandelen of huizenprijzen. Dan is de kans op een financiële recessie duidelijk hoger. Met name wanneer we te maken hebben met een door kredietgroei aangewakkerde luchtbel in de huizenprijzen zijn de gevolgen zonder meer dramatisch. In dat geval is de kans op een financiële recessie een pak hoger en bedraagt de het gecumuleerde verlies aan economische welvaart gemiddeld bijna 30 procent.De boodschap aan alle onheilsprofeten is: even naar de geschiedenis kijken vooraleer jullie ons al te enthousiast de afgrond inpraten.
De les uit de geschiedenis is eenvoudig en een beetje onverwacht: een kredietgedreven luchtbel in de huizenprijzen die uiteenbarst, is altijd en overal de bode van economische ellende geweest. Helemaal niets nieuw onder de zon, we waren het gewoon even vergeten, omdat we nooit de moeite hebben gedaan naar de data te kijken zonder beperkende filter. Als we het herstelpad van de huidige crisis naast het historische gemiddelde leggen, doen we het nu zelfs iets beter dan we op basis van de geschiedkundige precedenten konden verwachten: de Verenigde Staten liggen met het herstel een jaar voor op schema, waarschijnlijk door de sterke beleidsreactie en de nooit eerder geziene kwantitatieve verruiming van de Amerikaanse centrale bank. Europa doet het dan weer ongeveer zoals verwacht, omdat we de juiste beleidstrein om het beter te doen hebben gemist en ook door de coördinatieproblemen in de eurozone. Maar de boodschap aan alle onheilsprofeten is dus: even naar de geschiedenis kijken vooraleer jullie ons al te enthousiast de afgrond inpraten. De werkgelegenheid in België lag tussen haakjes nooit hoger dan deze maand.
Tijd voor een positief verhaal. Tijd voor investeringen.