Wat brengen 2015 en de nabije toekomst? We vroegen acht opiniemakers in hun glazen bol te kijken, telkens voor één aspect dat 2014 mee heeft bepaald. Vandaag buigt Koen Schoors zich over de ongelijkheid en de remedies die in 2015 aangereikt zullen worden.
Internationaal wordt een belangrijke stap gezet door de Europese ontwerprichtlijn voor de ‘Common Consolidated Corporate Tax Base’ goed te keuren.
In ons eigen land maken we werk van een eerlijker systeem door twee taxshifts. Ten eerste worden de belastingen op bedrijven eerlijker verdeeld, zodat elk bedrijf iets bijdraagt en de meeste kleine bedrijven net iets minder bijdragen. De tweede taxshift is er een die de lasten op arbeid vermindert en verschuift naar consumptie, milieuvervuiling en vermogenswinst. 2015 wordt het jaar waarin we eindelijk echt proberen de wereldwijde trend van toenemende ongelijkheid om te buigen. Vooreerst trok het boek van Thomas Piketty, ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’, een brede maatschappelijke discussie op gang die ook in ons land weerklinkt in de niet-aflatende polemiek over de vermogenswinstbelasting. Zijn belangrijkste verdienste is dat niemand nog ontkent dat de ongelijkheid toeneemt. Ook in België is het aantal armen ondubbelzinnig aan het toenemen en worden steeds meer mensen afhankelijk van de steun van liefdadigheidsorganisaties als de Voedselbank en talloze kleinschalige initiatieven. Piketty’s meest alarmerende conclusie is dat dat niet leidt tot de totale crisis die door Marx werd voorspeld, maar tot een nieuw evenwicht met een structureel hoger niveau van inkomens- en vermogensongelijkheid. We dreigen met andere woorden te evolueren naar een postmoderne versie van het ancien régime, waar iedereen nu wel stemrecht heeft, maar alle rijkdom en macht toch bij een elitaire kliek terechtkomen.
Ook de lange reeks internationale fiscale schandalen stelt de eerlijkheid van ons belastingsysteem steeds luider in vraag. Elke zichzelf respecterende burger weet nu dat een elitaire kliek een systeem van fiscale schemerconstructies in het leven heeft geroepen om aan de aandacht van de fiscus te ontsnappen. En dus zijn er overal in Europa postbusadresjes waar talloze bedrijven geregistreerd staan met als enige reële betekenis het legaal ontduiken van een normale aanslagvoet in een ander land. Het onderliggende probleem is dat bedrijven internationaal georganiseerd zijn, terwijl overheden ondanks het samenwerkingsverband van de Economische en Monetaire Unie elkaar volop fiscale vliegen afvangen. Door die fiscale race to the bottom is er een nieuw soort adel ontstaan die zo weinig mogelijk bijdraagt en zich zonder scrupules rijkelijk uit de maatschappelijke ruif bedient. De redenen die aangehaald worden om die praktijken te rechtvaardigen, ruiken naar de oudbakken excuses waar mensen zich gewoonlijk van bedienen als ze iets willen rationaliseren waarvan ze eigenlijk beseffen dat het immoreel is. ‘Het systeem bestaat nu eenmaal en dus is het goed beleid om er gebruik van te maken in het belang van de aandeelhouders.’
Dus u herstructureert uw structuren en financiële stromen niet via interne banken, thin cap rules, transferprijzen, double dips, Dutch sandwich, rulings, stichtingen en Joost weet welke andere ondoorzichtige schema’s totdat uw cijfers nog slechts een fiscale fictie weerspiegelen, en u speelt de overheden daarbij niet tegen elkaar uit met het nauwelijks verholen dreigement dat u anders uw biezen pakt, met meeneming van de daaraan verbonden knowhow en banen? ‘Wij hebben het systeem ook niet gemaakt. De burger kan met zijn woede beter terecht bij de politici van alle partijen die de wetten hebben gestemd in plaats van de multinationale ondernemingen iets te verwijten.’
Dus uw fiscale adviseurs hebben niet de pen vastgehouden bij het inschrijven van fiscale achterpoortjes in de wet om daarna bij grote bedrijven te gaan leuren met hun gespecialiseerde kennis van diezelfde achterpoortjes? ‘De burger zou beter zwijgen want hij of zij is dikwijls zonder het te beseffen ook aandeelhouder van bedrijven die dergelijke praktijken opzetten.’
Dus omdat die praktijken worden toegepast zonder het aan burgers en aandeelhouders uit te leggen, zijn de burgers nu meteen medeplichtig? Diezelfde burgers en kleine zelfstandigen die daardoor ongeveer de hoogste belasting op arbeid ter wereld moeten betalen, want iemand moet toch voor de rekening opdraaien?
Het grote inzicht voor 2015 is dat er niets onvermijdelijks is aan die wanstaltige fiscale ongelijkheid, noch aan de daaruit voorvloeiende overmatige belasting van arbeid en kleine zelfstandigen en de toenemende armoede.
Het huidige systeem is geen natuurkracht maar mensenwerk. Terwijl enkelingen vroeger nauwelijks iets aan die situatie konden veranderen, hebben de revoluties van de digitalisering en de sociale media nu de lont aan het kruitvat gestoken.
Eén verontwaardigde technische medewerker kan nu vrijwel kosteloos en zonder risico alle mogelijke weerzinwekkende fiscale praktijken publiek maken. De illusie van geheimhouding is doorbroken en de politieke dynamiek verandert daardoor definitief van richting.