Nu de prospectieve coalitiepartners zich de Zweedse coalitie noemen, hopen we dat de naamkeuze ook verwijst naar de wil om een grootschalige belastingverschuiving door te voeren.
Een belastingverschuiving betekent dat sommige belastingen dalen en andere verhogen, zonder dat het totale overheidsbeslag verandert. De toenemende kosten van de vergrijzing worden in een dergelijk scenario niet gedragen door nieuwe inkomsten, maar door een pensioenhervorming en bezuinigingen op andere uitgaven.
Een belastingverschuiving in tijden van vergrijzing impliceert dus een verschuiving in de uitgaven. Substantieel lagere lasten op arbeid impliceren hogere belastingen elders. Het enige taboe is dat de belastingverschuiving de totale belastingdruk niet verder mag doen stijgen en, indien mogelijk, moet laten dalen.
De mogelijkheden om de belastingen weg te schuiven van arbeid zijn bekend. Je kan consumptie zwaarder belasten, bijvoorbeeld door een aantal uitzonderingsmaatregelen ongedaan te maken. De bizarre verlaging van de btw op elektriciteit van de vorige regering is daarvoor een goed begin, maar er zijn tal van andere gaten in de lekke schuit van onze btw-wetgeving.
De meest gehoorde tegenwerpingen zijn dat dat de inflatie zou verhogen en dat het de lasten op de gewone werknemer zou leggen. Dat is onzin. De verschuiving van werkgeversbijdragen naar btw verhoogt volgens de simulaties van zowel de Nationale Bank als het Federaal Planbureau nauwelijks de inflatie en verschuift impliciet lasten van loon naar vermogen en naar het buitenland. Zowel ondernemers als werknemers hebben er baat bij. Burgers die slechts inkomsten uit vermogen genieten en geen inkomsten uit arbeid hebben, houden iets minder over. Partijen die de verschuiving van werkgeversbijdragen naar btw bij voorbaat uitsluiten, verkiezen dus renteniers boven ondernemers en werknemers.
De tweede mogelijkheid is alle inkomsten op kapitaal gelijk te belasten. Sommige inkomsten op kapitaal worden nu al behoorlijk zwaar belast, andere helemaal niet. De bizarre Belgische bepaling die meerwaarden vrijstelt van belastingen heeft ons land getransformeerd tot een belastingparadijs voor fusies en overnames. Daardoor verliezen andere landen belastinginkomsten terwijl er in ons land nauwelijks banen bijkomen. Laten we daar dus zo snel mogelijk mee ophouden en meerwaarden belasten.
Voor de Belgische bedrijfsovernames hoeft dat niet echt een probleem te zijn. Als de werkgeversbijdragen dalen en de meerwaardebelastingen stijgen, een ondernemer bij verkoop van zijn bedrijf een stuk van de meerwaarde af moeten staan, maar de meerwaarde zal door de lagere werkgeversbijdragen ook veel groter zijn. Bovendien zullen meer ondernemers overleven. Netto maken ondernemers dus geen verlies en daalt het ondernemersrisico.
De laatste mogelijkheid is een verschuiving naar belastingen op milieuvervuiling. Voor inspiratie kunnen de Zweedse coalitiepartners bij Zweden terecht. In 1990-1991 daalden daar de lasten op loon met 6 miljard, werd de btw verhoogd met 1,6 miljard en werd er een CO2-belasting ingevoerd. In 2001-2006 kwam er nog een verschuiving van 6 miljard euro, waarbij milieulasten omhoog gingen en de inkomstenbelastingen daalden, vooral via een verhoging van de belastingvrije som. In 2007-2010 gingen de loonlasten nog eens met 8,6 miljard omlaag en stegen de milieulasten opnieuw. Tussen 1990 en 2010 daalden de totale lasten op arbeid met meer dan 20 miljard. Dat werd gefinancierd door bezuinigingen, een hogere btw en vooral lasten op milieuvervuiling.
Tot slot een kleine wenk aan wie nu alle heil van een indexsprong verwacht: dat lijkt me de perfecte keuze als je de vernietigende kracht van een deflatoire spiraal eens van dichtbij wil meemaken.